Landverhuizers

– Oorzaak & Gevolg –

In het begin van de 19de eeuw (~1790) ontstond de grote migratiestroom van mensen van Europa naar de Verenigde Staten. De eerst mensen tot aan 1835 waren veelal rijke Europeanen die hun geluk kwamen beproeven in de Verenigde Staten. De golf die daar op volgden waren meer de minder bedeelden in Europa die de oversteek waagden. Er waren verschillende invloeden die dit veroorzaakten:

• De slavernij in de Verenigde Staten kwam begin 1800 steeds meer onder druk en werd meer en meer afgeschaft. Mede hierdoor ontstond er vanuit de Verenigde Staten een sterke vraag naar nieuwe arbeiders op het land.
• In verschillende landen in Europa begon de ééntonige landbouw zijn tol te eisen en aardappeloogsten kregen ziektes en mislukten. Honger en armoede steeg op en mensen begonnen zich te verplaatsen. Deze beweging speelde zich voornamelijk af in Ierland en Groot-Brtiannië.
• In Nederland was er wel economische onvrede en angst, maar de aardappeloogsten mislukten over het algemeen niet en was dus geen daadwerkelijke reden voor mensen om te vertrekken. Nederland had meer te maken met religieuze redenen. Zie hier meer over in het Zeelandse stuk.
• De industriële revolutie en massaproductie begon op te komen en een belangrijk gevolg was de steeds beter wordende scheepvaart. Schepen werden robuuster en konden sneller varen. Een oversteek naar Amerika slonk van 30 naar 11 dagen.

1820 – 1924

Met de eerder genoemde invloeden onstond de eerste grote golf vanaf 1835. Deze golf waren voornamelijk migranten uit West Europa (Ierland, Groot Brittanië, Nederland, Duitsland, Frankrijk, Noorwegen, Zweden en Denemarken). Later in de 19de eeuw begonnen mensen uit Oost Europa (Italië, Polen, Oostenrijk, Oost-Duitsland, Griekenland, enz.) zich te bewegen naar de Verenigde Staten. Deze laatste golf migranten werden ook wel de “nieuwe immigranten” genoemd. Tussen 1820 en 1924 zijn ruim 236 duizend Nederlanders gemigreerd naar Amerika, met als piek tussen 1880 en 1890. Deze piek komt mede omdat vanuit Nederland rechtstreekse bootlijnen tussen Rotterdam en Nieuw York ontstonden.

1924 – 1950

Toen de Eerste Wereldoorlog begon in 1914, waar Amerika bij betrokken was, kwam de golf van nieuwe migranten tot een hoogtepunt. Maar de sfeer rond deze nieuwe migranten veranderde ook. De Oost Europeanen waren anders dan de al gevestigde Westerse Europeanen en er begon meer en meer tegenstand te komen vanuit de al gevestigde Westerse Europeanen. In 1924 kwam er voor het eerst een immigratiewet, die normen moest hanteren voor migranten. Zo mocht een land niet meer dan 2% immigranten per jaar leveren gebaseerd op het aantal buitenlands geboren personen uit de volkstelling van 1890 voor de aankomende 4 jaar. In 1890 telde Amerika zo’n 82.000 in Nederland zijnde geboren personen en met de nieuwe quote betekende dat niet meer dan 1600 migranten per jaar. Terwijl de jaren ervoor ruim 4000 Nederlanders per jaar emigreerden. Sommige landen werden compleet uitgesloten van migratie. Amerika kon dit rechtvaardigen door nationale veiligheid als reden op te geven: de angst voor het communisme en het fascisme. Het totaal aantal Nederlandse emigranten naar Amerika van 1924 tot 1950 ligt rond de 29 duizend.

1950 – 1965

Toen ook de 2de wereldoorlog voorbij was, wist Amerika dat ze iets moesten doen om migratie weer mogelijk te maken. Europa had vele misplaatste mensen die zochten naar een nieuwe thuis. Amerika versoepelde de migratie weer en het werd weer mogelijk om zonder al te veel eisen naar Amerika te vertrekken. In Nederland speelde inmiddels ook de ontzuiling een rol. Het Christelijk geloof kwam los van het politiek systeem. Vele religieuze gezinnen voelden zich niet meer thuis in Nederland en besloten te migreren naar Amerika en Canada waar de kerk wel een zeer belangrijke rol speelden in de samenleving. Dus ook deze golf kende voor Nederland een religieus motief. De jaren daarna speelden uiteraard ook vrijheid een grote rol. Mensen voelden zich minder verplicht om in hun thuisomgeving te blijven en trokken er op uit. Ook bestemmingen zoals Australië en Nieuw-Zeeland werden een nieuwe emigratiebestemming. Deze migratiegolf van 15 jaar naar Amerika telden zo’n 65 duizend Nederlandse emigranten.

• Er ontstonden steeds meer orthodoxe afsplitsingen die zich niet konden vinden in de bestaande gereformeerde kerk. Dit waren veelal arme boeren families met weinig toekomstperspectief. Deze afsplitsingen hadden het moeilijk. Tegelijkertijd kwam het nieuws voorbij dat Amerika het land met de mogelijkheden was om zonder problemen je geloof te beoefenen en dat er genoeg werk en ruimte was en dat de landen rondom Nederland en masse aan het verhuizen waren. De kleine gemeenschappen sloegen de handen in één om met de hele gemeenschap de sprong te wagen. Kerkleiders begeleidden dit; ze verzamelden het geld, kochten de tickets en regleden de bestemming. En wanneer 1 gemeenschap vertrok, vertrokken er meer. en verzamelden er meer druk onder de verschillende gerefomeerde christelijke gemeenschappen. Mensen vertrokken vanwege religieuze, politieke of economische redenen.

De van den Berge tak in Nederland zit voornamelijk in de regio van Schouwen-Duiveland. Vanuit dit gebied hebben in totaal ongeveer 2000 mensen hun thuishaard verlaten en zijn vertrokken naar de Verenigde Staten.

Teleurstellende oogsten en een onzekere toekomst deden families deze keuze maken. Uiteraard speelde ook mee, dat wanneer één familielid ging er uiteindelijk meerdere volgden. De belangrijkste economische activiteit in Schouwen-Duiveland was de teelt van madder. Franse concurrentie in de 19de eeuw maakte het erg moeilijk voor gezinnen om te overleven en toen er in 1870 een vervangend product ontstond voor de meekrap verdween deze gehele activiteit uit Zeeland. Een tweede reden waren de grote mislukte aardappeloogsten in 1845 en 1846. Aardappelziektes teisterden Europa en veroorzaakten honger of dwongen mensen om te vertrekken naar de Verenigde Staten.

De meeste Nederlanders vestigden zich uiteindelijk in Michigan of in en rond Nieuw York in de Verenigde Staten. Mensen uit Zeeland vestigden zich voornamelijk in Michigan. Ongeveer een derde van migranten in de Verenigde Staten die in Nederland zijn geboren, woonden in Michigan.

De grootste concentratie van Nederlanders in Michigan bevonden zich in de “counties” (provincies); Kent, Allegan, Kalamazoo, Muskegon en Ottawa. Eén van de meest geconcentreerde steden met Nederlanders was bij uitstek Grand Rapids; ongeveer 40% (36,000) van de bevolking in 1900 waren Nederlands.

De belangrijkste redenen dat de Nederlanders zich concentreerden op dezelfde plek had te maken met de taalbarrière en het wonen bij bekenden (familie). Mensen waren al in een vreemde omgeving, dus het hebben van een vertrouwde sociale omgeving was prettig. Ze noemden zichzelf ook geen Nederlanders, maar ze waren Zeeuwen, Groningers of Friezen waar ze hetzelfde dialect mee konden spreken. Vele dorpen en steden kregen hun naam van gebieden die in Nederland bekend waren, bijvoorbeeld het dorpje Zeeland. Ook ontstond er een actieve werving voor nieuwkomelingen om vooral in Michigan te komen wonen. Voor mensen die onbekend waren met de Verenigde Staten was dit een extra prikkel om naar Michigan te vertrekken.

Het vinden van emigranten naar de Verenigde Staten is een lastige klus. Voor het jaar 1900 werden er zeer weinig details genoteerd waar een emigrant precies naar toe ging. Eenmaal aangekomen veranderden de achternamen, omdat Nederlandse achternamen, door bijvoorbeeld tussenvoegsels als “van den”, afweken van bijvoorbeeld Engelse achternamen. Hierdoor werden er veel fouten gemaakt en ontstonden er andere schrijfwijzen.

Passagierslijsten:

De eerste stap is het vinden van emigratieakten uit Nederland. De Nederlandse lijsten zijn vaak zeer gelimiteerd tot “bestemming naar de Verenigde Staten” en als motivatie “bestaansverbetering”. Vaak werd alleen het hoofd van het gezin bij naam genoemd en overige gezinsleden werden als aantal genoteerd. Het is bijvoorbeeld ook niet duidelijk van welke haven ze zijn vertrokken.

Een van de grootste mythes over typefouten in Europese familienamen die zogenaamd werden gecreëerd door Amerikaanse functionarissen in Nieuw York, is in de meeste gevallen niet waar. De passagierslijsten of manifesten werden vaak door medewerkers van het schip uit Europa al gemaakt. In Nieuw York werden deze lijsten alleen gecontroleerd door de Amerikaanse ambtenaren of de details overeenkomen met de passagiers. Alleen wanneer de passagier er op aandrong om de gegevens te wijzigen, deden ze dit. Desalniettemin, de fouten van namen en afkomst zijn ontzettend op de passagierslijsten. Door het grote aantal passagiers, en niet goed opgeleide medewerkers van de scheepsbedrijven, creëerden deze fouten. Als u wilt zoeken in deze passagierslijsten, probeer te denken in alle mogelijke manieren hoe de naam geschreven kan worden en ook de afkomst van een passagier is vaak incorrect.

Passagierslijsten voor 1900 beperken zich tot gegevens als naam, leeftijd, en land van afkomst. Er werd niets genoteerd over de eindbestemming.

Sommige passagiers haalden de overtocht niet, zij waren voor of tijdens de overtocht al overleden. Ook deze feiten zijn zeer slecht te achterhalen.

Bevolkingstellingen:

De volgende manier om deze mensen terug te vinden, is het raadplegen van zogeheten “census records”. Eens in de 10 jaar werden bewoners in de staten geïndexeerd. Gegevens als namen, leeftijd, geslacht, afkomst, immigratiejaar en geboorteplaats werden hier genoteerd. Met deze gegevens kan er beter gezocht worden, maar er moet geraden worden in welke plaats de emigranten zijn neergestreken. En ook hier worden vaak veel fouten of varianten van de namen gemaakt. Zo kan de naam Leendert veranderen in Leo, Leonard, Leen, etc. Dit had waarschijnlijk te maken met cultuurassimilatie; mensen pasten hun naam aan de Engels-Amerikaanse cultuur. Anders dan in Nederlandse akten worden de vrouwen in gezinnen genoteerd met de achternaam van hun echtgenoot.